Вторник
21.11.2017
22:16
Block title
Поиск
Статистика

Онлайн всего: 1
Гостей: 1
Пользователей: 0
Форма входа
Новые файлы
[03.11.2017][Библиотека.]
В. И. Шкуро. Участие горцев-добровольцев Кубанской области в русско-турецкой войне 1877–1878гг. (0)
[24.08.2017][Архивные документы.]
Приговор жителей селения Понежукайского об опеке над имуществом сирот Тлехурай. (0)
[24.08.2017][Архивные документы.]
Рапорт о жительницах аула Эмукай Хацац и Куцац. (0)
Новое в форуме
  • Некоторые исторические факты. (5)
  • Участники Белого движения из Ассоколая. (0)
  • Жертвы политических репрессий. (2)
  • Новые статьи
    [10.05.2017][Статьи на русском.]
    Есть чем гордиться. (0)
    [11.10.2016][Статьи на русском.]
    Хаджибеч и Лелюх Анчоки (0)
    [23.09.2016][Статьи на русском.]
    Ему дано «приходить, видеть, побеждать»! (0)
    Аскъэлай
    Аскъэлай

    Аскъэлай (аул Ассоколай)

    Главная » 2016 » Октябрь » 28 » Бзэм лъэпкъыр щегъаIэ
    08:43
    Бзэм лъэпкъыр щегъаIэ

    Адыгэ къэралыгъо университетым итхылъеджапIэ тыгъуасэ Дунэе шIэныгъэ-IофшIэн зэхахьэ щыкIуагъ. Абхъазым, Дагъыстан, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Адыгеим, нэмыкIхэм яшIэныгъэлэжьхэр конференцием хэлэжьагъэх. Гуманитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу КIэ­рэщэ Тембот ыцIэ зыхьырэм ипащэу Бырсыр Батырбый зэхахьэр зэрищагъ, ар Анцокъо Хьаджыбэч къызыхъугъэр илъэси 170-рэ зэрэхъурэм фэгъэхьыгъагъ.

    — Адыгеим щыпсэурэ цIыф губзыгъэхэр ялъэпкъыбзэкIэ тхэн-еджэныр зэрямыIэм ыгъэгумэкIы­щтыгъэх, — къыщиIуагъ Дунэе конференцием Бырсыр Батырбый. — Анахьэу зыцIэ къепIон плъэкIыщтыр Аскъэлае щыпсэущтыгъэ Анцокъо Хьаджыбэч. 1878-рэ илъэсым адыгэ алфавит араб графикэм техыгъэу ащ зэхегъэ­уцо. Ар ыгъэфедэзэ, гу­щы­Iэжъхэр, орэдхэр, IорыIуа­тэ­хэр, пшысэхэр, таурыхъхэр етхых. Анцокъом иалфавит хьарыф 68-рэ хэт, зэкI пIоми хъунэу адыгабзэм имакъэ­хэр къеубытых.

    Я ХIХ-рэ лIэшIэгъум адыгабзэм Iоф дэзышIэгъэ шIэныгъэлэжьхэм, Совет хабзэм ишIуагъэкIэ тхэкIэ амалхэр тиIэхэ зэрэхъугъэм, ти­­непэрэ щыIакIэ адыгабзэм чIы­пIэу щыриIэм, нэмыкIхэм Б. Бырсырым иеплъыкIэхэр къариIолIагъэх.

    Гуманитар ушэтынхэмкIэ Къэрэщэе-Щэрджэс институтым ипащэ иIэнатIэ зыгъэцэкIэрэ Шенкао Маргаритэ, Дагъыстан институтэу бзэм, литературэм, искусст­вэм Iоф адэзышIэрэм икъу­тамэ ипащэу Магомед Магомедовыр, Абхъа­зым и Къэралыгъо университет икIэлэегъаджэу Дифа Габния, нэмыкIхэри конференцием хэлажьэхэрэм къафэгушIуагъэх, Iоф­шIагъэу щыIэр лъагъэкIотэнэу афаIуагъ. ГумэкIыгъор къябэкIы Укъызыщытхъужьыныр нахь IэшIэх, зыми уигъэмысэщтэп. Ар икъу фэдизэу къагурыIозэ, зэхахьэм къыщыгущыIагъэмэ ягумэ­кIыгъохэр шъхьэихыгъэу хагъэ­унэфыкIыгъэх, Магомед Магоме­довым къызэриIуагъэу, Дагъыстан лъэпкъыбэ щэпсэу, бзэ 30-м ехъу хэушъхьафыкIыгъэу щызэ­рагъашIэ. ЕджапIэхэм щыкIа­гъэу афилъэгъурэр ныдэлъфыбзэм изэгъэшIэн республикэм дэеу зэрэщыкIорэр ары. Урысыбзэри дэгъоу ашIэу ылъытагъэп. Ящы­кIэгъэ егъэджэн тхылъхэр жъы хъугъэх, кIэу къыдагъэкIын­хэмкIэ мылъкур афикъурэп. Къушъхьэхэм ащыпсэухэрэм яIоф нахь хьылъэ мэхъу, къалэм дэс­хэм ягумэкIыгъохэр нахь макIэх, ау уащытхъунэу яегъэджэн зэхащэрэп.

    Къэрэщэе—Щэрджэсым къи­кIы­гъэ шIэныгъэлэжь цIэрыIоу Бэчыжъ Лейлэ тхакIохэм я Со­юз къыщыригъажьи, бзэм изэгъэ­шIэн щыкIагъэу фэхъурэмэ къате­гу­щыIагъ. Тхылъыбэ зымытхыгъэ­ри, ущыгугъынэу зыкъегъэлъагъо­мэ, тхакIохэм я Союз пштэ хъу­щтэу ащ елъытэ. Джащыгъум Союзым хэтэу бзэм нахьышIоу ащ Iоф дишIэн ылъэкIыщт. Нарт эпосым имэхьанэ нахьыбэрэ гукIэ зыфэдгъэзэн, тызэрэадыгэр тыдэ тыщыIэми, сыд фэдэ Iоф тэшIэми къыхэдгъэщын фаеу Л. Бэчы­жъым елъытэ. Узыщыщ лъэпкъым утеукIытыхьажьынэу щытэп, ищытхъу пIэтын фае.

    Адыгэ къэралыгъо университетым филологиемкIэ ыкIи куль­турэмкIэ ифакультет ипащэу Хьа­мырзэкъо Нурыет, гу­ма­нитар ушэтынхэмкIэ Адыгэ республикэ институтэу Т. КIэ­ращэм ыцIэ зыхьырэм шIэны­гъэмкIэ иIофышIэу Анцокъо Сурэт, институтым иотдел ипащэу Наталья Денисовар, нэмыкI­хэри конференцием гъэ­шIэгъонэу къыщыгущыIагъэх.

    — Анцокъо Хьаджыбэч сэ сятэжъ. ЗыкIи сымылъэгъугъэми, иIофшIагъэ зэрэжъугъэлъапIэрэм сегъэгушхо, — къыIуагъ Анцокъо Мосэ.

    — Хьаджыбэч сэри сиIахьыл, — зэдэгущыIэгъур лъегъэкIуатэ Мэлайчэт. — Сафэраз ыцIэ да­хэкIэ езыIохэрэм.

    ЗытегущыIэгъэхэ Iофыгъохэм афэгъэхьыгъэ унашъохэр зэхахьэм щаштагъэх. Тарихъ шIэны­гъэ­хэмкIэ докторэу Пэнэшъу Аскэр, шIэны­гъэлэжьхэу Цуекъо Алый, Шъхьап­лъэкъо ГъучIыпс, МэщфэшIу Нэдждэт, ЕмтIылъ Разыет, Ацумыжъ Казбек, Мамый Рус­лъан, нэмыкIхэу гущы­Iэгъу тызыфэхъу­гъэхэм конференцием къыщаIэ­тыгъэ Iофыгъо­хэм мэхьэнэ ин яIэу алъытэ. Ягупшысэхэр щы­Iэныгъэм щып­хы­ращынымкIэ куп-купэу гощы­гъэ­хэу зэхахьэр зэрэ­лъагъэкIо­тагъэм шIуагъэ къытыщтэу тэ­лъытэ.

    Сурэтхэр зэхахьэм къыщытетхыгъэх.

    Адыгэ макъ.

     

     

    Просмотров: 136 | Добавил: Анцокъо | Рейтинг: 0.0/0
    Всего комментариев: 0
    Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
    [ Регистрация | Вход ]